Dekolonizacja zawsze jest zjawiskiem gwałtownym (Frantz Fanon)

Walczę ze złem / A zło rośnie we mnie z każdym dniem / Jaki w tym sens? / Gdy zabijam / Czuję się lżej / Coraz mnie mniej… (z piosenki zespołu Dżem)

Don’t sit-in. Stand Up. (Malcolm X)

Zaczniemy od powtórzenia dwóch banałów, które – splecione w uścisku paradoksu – składają się na potoczną prawdę o przedmiocie niniejszych rozważań. Po pierwsze przemoc jest tragedią, dramatem. Niedostrzeganie tego wymiaru, pomijanie kwestii fizycznych, psychicznych, moralnych i społecznych skutków przemocy (zarówno tej zadawanej przez agresora, jak i tej stosowanej w akcie desperackiej obrony) dla ofiar, sprawców i jej naocznych świadków, oznacza uchylanie się od odpowiedzi na pytanie o ludzką kondycję, unikanie brania odpowiedzialności za to, co ma nastąpić po przemocy, banalizowanie cierpienia i traumy. Po drugie przemoc bywa głosem zdominowanych. Zamykanie oczu na fakt, że sięgnięcie po przemoc może być próbą artykulacji dążeń emancypacyjnych i odzyskiwania godności przez skolonizowanych, terroryzowanych, zastraszonych i zmarginalizowanych, potępianie tej formy upodmiotowienia w warunkach skrajnych lub pacyfistyczne moralizowanie z pozycji kogoś, kto korzysta z praw i swobód niedostępnych „wyklętym ludom ziemi”, oznacza uchylanie się od odpowiedzialności za sytuację rodzącą przemoc i prowadzi do w istocie amoralnego stanowiska polegającego na odmowie oceny racji i mieszania skutków z przyczynami. Obie postawy warto sproblematyzować, jako pojawiające się i ścierające w postępowych obszarach opinii publicznej współczesnej demokracji burżuazyjnej (pominiemy postawy jawnie rasistowskie czy autorytarne czyli biorące jednoznacznie stronę kolonizatorów, okupantów bądź dyktatorów; ich rzecznicy nie problematyzują wszak przemocy jako takiej, a koncentrują się na „sprawności” armii czy „efektywności” aparatu policyjnego w służbie ładu społecznego). Spróbujmy opisać dwa interesujące nas stanowiska w postaci typów idealnych: mieszczańskiej liberalnej pacyfistki i mieszczańskiego ultralewicowego insurekcjonisty. Następnie zmierzymy się z pytaniem o możliwość i warunki pogodzenia tych stanowisk w kontekście emancypacyjnej wizji polityki.